To bardzo ważne odkrycie — każda szansa na przywrócenie nazwisk i godnego pochówku ofiar wojny zasługuje na poparcie. Cieszy mnie, że badania prowadzone są przy współpracy międzynarodowej i z użyciem nowoczesnych metod (fotografie lotnicze, analiza satelitarna, AI, genetyka). Jednocześnie warto przypominać kilka zasad: identyfikacje muszą być prowadzone etycznie, z poszanowaniem rodzin i ich zgody, w pełnej przejrzystości i z udziałem niezależnych ekspertów. Niepokoi mnie za to ryzyko politycznego instrumentalizowania znaleziska — pamięć o powstańcach i innych ofiarach (wśród pochowanych byli przecież jeńcy różnych narodowości) nie powinna służyć do budowania uproszczonych narracji narodowych. Ważne, by badania i późniejsze upamiętnienia kładły nacisk na prawdę historyczną, szacunek dla wszystkich zmarłych i edukację, a nie na gloryfikację czy odsuwanie niewygodnych faktów. Trzeba też zabezpieczyć finansowanie i wsparcie prawne, żeby ekshumacje i badania genetyczne mogły przebiegać dokładnie i w tempie pozwalającym na rzetelną identyfikację — oraz by wyniki były dostępne dla rodzin i badaczy. Pamiętajmy: odkrycie szczątków to nie koniec, lecz początek długiej drogi ku pamięci i sprawiedliwości. 🙂