Search

Arkimedes sat við teldlinum sínum, tá ein rómverskur hermaður drap hann. Ljódar tað natúrligt? Ikki rættiliga. Og kortini er tað júst har, vit kunnu enda, um vit “dagføra” fortíðina nóg nógv. Næstan hvør mentan hevur nútímansgjørdar útgávur av eldri høvundum, saman við kjaki um stavseting, orðfeingi, ritstjórnarviðmerkingar og tillaging til lesaran í dag. Ein antikvitetshandlari segði mær einaferð, at “patina tíðinnar gevur virði” og kann vera munurin á einum upprunaligum verki og einum bíligum avriti. Eg lati “Sunnudagsessays” hjá Constantin Noica upp, komi til fororðið hjá útgevaranum í Humanitas-útgávuni frá 1992 og síggi, at “stavsetingin er dagførd”. At lesa Noica kundi verið ein gongutúrur gjøgnum 1930- og 1940-árini. Í staðin fara vit hendan túrin við nútímans brillum, sita væl til rættis í einum Uber og eru ikki bangin fyri at villast — tað vil siga, fyri ikki at skilja orðini frá tíðini, sum heilt einfalt kundu verið “týdd” í fótnotum. Hvat um vit eisini tóku bløðini frá tíðini og “dagførdu” tey? Og kanska áttu vit eisini at givið lýsingunum frá tíðini eitt rebranding, so nervakyknurnar hjá okkum ikki noyðast at arbeiða ov nógv, sum vóru vit í einum escape room. Hví steðga har? Vit kundu eisini dagført søgubøkurnar og skrivað, at Arkimedes úr Syrakus varð dripin av einum rómverskum hermanni, meðan hann roknaði støddfrøði á teldlinum sínum. Grundhugsanin er framvegis tann sama, ikki? Bara tíðin hvørvur. Og eitt afturat: hví “dagføra” støddfrøðingar ikki Pythagoras? Teir kunnu broyta teknini. Teir kunnu greiða prógvingina frá á ein annan hátt. Teir kunnu enntá byggja myndina upp á netinum við eini animatión, sum verður til beint fyri eygunum á næmingunum. Men setningurin hjá Pythagoras er framvegis setningurin hjá Pythagoras. Tá vit lesa ein eldri høvund, hví varðveita vit so ikki eisini málið frá hansara tíð — og seta nútímans frágreiðingar í viðmerkingarnar? Og ein síðsti spurningur til Humanitas og til tey, sum arbeiða við bókmentum og málfrøði á universitetum: um skúlanæmingar í dag “dagføra” tykkum um nøkur áratíggju við # og emoji, hevði tað dámað tykkum? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #Sunnudagsessays #Arkimedes #Pythagoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #DagførdStavseting #Málsøga #20260920_1926 #Føroyskt #Faroese #Danmark #Denmark #Bókmentir #Søga

HVUSSU HEVÐI FÓTBÓLTUR SÆÐ ÚT UTTAN TØL? Á máltalvuni sæst einki úrslit við tølum. Hvørt mál verður víst við einum bólti. Sært tú beinanvegin, hvat lið er á odda? Men hvat er neyva úrslitið? #Føroyskt #Føroyar #fótbóltur #Dyskalkuli #edu #20260917_0000 #0141

Roknimaskinan sigur: 0,025 €. Rokningin sigur: 250 €. Hvørjum trýrt tú? 100 børn, sum eru á Science Center, seta seg við borðini at halda ein steðg. 100 djús verða borin fram, ein til hvørt barnið. Ein djús kostar 2,50 €. Ein næmingur tekur telefonina fram og letur roknimaskinuna upp fyri at rokna út, hvat teir 100 djúsarnir kosta tilsamans. Men í staðin fyri at trýsta á ×, trýstir hann av misgáum á ÷. Á skíggjanum stendur: 0,025 € Næmingurin heldur, at úrslitið sær eitt sindur løgið út, men talið stendur jú á skíggjanum, so hann kannar tað ikki aftur. Samstundis standa teir 100 djúsarnir longu á borðunum, og børnini byrja at lata teir upp. Nakrar minuttir seinni kemur rokningin: 250 € Næmingarnir hyggja hvør at øðrum. Ein sigur beinanvegin, at okkurt má vera galið. Næmingurin tekur telefonina fram aftur og kannar, hvat hann hevði gjørt. Í staðin fyri at trýsta á × hevði hann av misgáum trýst á ÷. Eittans skeivt trýst hevði broytt 250 € til 0,025 €. Og teir 100 djúsarnir vóru longu latnir upp. Tá roknimaskinan gevur tær eitt úrslit, er tað tá nóg mikið bara at síggja eitt tal á skíggjanum — ella eigur tú eisini at spyrja teg sjálvan, um úrslitið gevur meining og hvør støddarordanin er? Funksjónellur ólæsi merkir ikki bara, at tú ikki skilir ein tekst. Viðhvørt merkir tað eisini, at tú sært eitt púra órímiligt úrslit á skíggjanum uttan at varnast, at tað ikki gevur meining. Hvar heldur tú, at ketan slitnar: í sjálvari útrokningini, í fatanini av úrslitinum ella tí, at vit ikki hava vanan at kanna svarið? ======================= Hvussu komst tú fram á hesa postinga? A. Frá Trending B. Frá profilinum hjá Mr. Numberwise C. Gjøgnum eitt hashtag D. Úr feedinum / viðmælum E. Gjøgnum eina endurposting F. Á annan hátt Í hvørjum landi ert tú? Skriva bókstavin og landið í viðmerkingunum. #GóðanDag #KongsríkiðDanmark #Danmark #Føroyar #edu #útbúgving #funksjónellurólæsi #PISA #pisa2025 #desinformatión #MrNumberwise #Føroyskt #20260914_22_47 #0117

Roknivélin sigur: 0,025 €. Rokningin sigur: 250 €. Hvørjum trýrt tú? 100 børn, sum eru á Science Center, seta seg við borðini at halda ein steðg. 100 djús verða borin fram, eitt til hvørt barn. Eitt djús kostar 2,50 €. Ein næmingur tekur telefonina fram og opnar roknivélina fyri at finna út av, hvussu nógv tey 100 djúsini kosta tilsamans. Men í staðin fyri at trýsta á ×, trýstir hann av misgáum á ÷. Á skíggjanum stendur: 0,025 € Næminginum tykist úrslitið løgið, men talið stendur á skíggjanum, og hann kannar ikki aftur. Ímeðan eru tey 100 djúsini longu komin á borðini, og børnini byrja at lata tey upp. Eftir nakrar minuttir kemur rokningin: 250 € Næmingarnir hyggja hvør at øðrum. Onkur sigur beinanvegin, at tað má vera ein feilur. Næmingurin tekur telefonina fram aftur og kannar, hvat hann hevði gjørt. Men í staðin fyri at trýsta á × hevði hann av misgáum trýst á ÷. Eitt einasta skeivt trýst hevði broytt 250 € til 0,025 €. Og tey 100 djúsini vóru longu latin upp. Tá roknivélin gevur tær eitt úrslit, er tað tá nóg mikið bara at síggja eitt tal á skíggjanum — ella eigur tú eisini at spyrja teg sjálvan, um úrslitið gevur meining, og hvør støddarrøðin er? Funksjonellur analfabetismus merkir ikki bara, at tú ikki skilur ein tekst. Summartíð merkir tað eisini at síggja eitt púra ósannlíkt úrslit á skíggjanum og ikki varnast, at tað ikki gevur meining. Hvar heldur tú, at ketan slitnar: í sjálvari útrokningini, í fatanini av úrslitinum ella í vantandi vananum at kanna svarið? ======================= Hvussu komst tú fram á hesa greinina? A. Frá Trending B. Frá Mr. Numberwise-vanganum C. Frá einum hashtaggi D. Frá feed / tilmælum E. Gjøgnum eitt repost F. Á annan hátt Í hvørjum landi ert tú? Skriva bókstavin og landið í viðmerkingunum. #útbúgving #funksjonelluranalfabetismus #PISA #pisa2025 #edu #misupplýsing #MrNumberwise #Føroyskt #Danmark #KongerigetDanmark #GóðanDag! #20260912_1833 #0094